Günümüz Çağında Terapiden Beklentiler: Hız ve Verimlilik Üzerine Psikanalitik Bir Bakış

Günümüz dünyasında hız, yalnızca bir olanak değil; giderek bir norm ve beklenti haline gelmiş gibidir. Bir şeye ne kadar çabuk ulaşıldığı, onun ne kadar değerli ve “işe yarar” olduğunun ölçütü gibi sunulabilmektedir. Bu bakış açısı, ruhsal süreçlere yönelik beklentileri de belirler. Terapötik alanda da sıklıkla, sürece yatırım yapmaktan çok, kısa sürede gözle görülür bir rahatlama ya da değişim elde etme arzusuyla karşılaşabiliyoruz.

Bu noktada psikanalitik psikoterapi, çağın hız idealiyle kaçınılmaz bir gerilim içine girer. Çünkü, ruhsal değişimi, hızlanması gereken bir süreç olarak değil; zaman, tekrar ve bekleme gerektiren bir çalışma olarak ele alır. Tam da bu nedenle “verimlilik” kavramı psikanalitik bağlamda yeniden düşünülmeyi gerektirir.

“Eğer verimlilik, en kısa zamanda mümkün olanın en fazlasını yapmak olarak tanımlanıyorsa, psikanalizin ağır temposu da elbette delilik gibi görünecektir! Ancak verimlilikle hızın birbiriyle karıştırılmasının tehlikeli yanı, hızın diğer değerlerin önüne geçip idealize edilmesi değil midir? Janine Chasseguet-Smirge, ‘kısa yol’u ‘uzun yol’dan ayırırken, söz konusu bilinçdışı ensestüel arzuların gücünü ortaya koymuş ve ‘mümkün olan en kısa yol’un aynı zamanda ‘yanılsama’ olabileceğini göstermiştir.”

Bu vurgu, psikanalitik çalışmanın neden “kısa yol” vaadinde bulunmadığını da açıklar. Ruhsal olan, doğası gereği dolaylıdır; bilinçdışı, hızla geçilip varılacak bir hedef değil, ancak dolaşılarak yaklaşılabilecek bir alandır. Hızın idealize edilmesi, çoğu zaman bu dolaylılığı bir eksiklik gibi gösterir; oysa psikanalitik yavaşlık, bilinçdışının işleyişine yönelik bir tutumdur.

Psikanalitik çalışma, çağdaş beklentiler içerisinde gereksiz ya da zahmetli görülebilir. Hızlı çözümlerin ve kolay erişimin mümkün olduğu bir dünyada; durmak, beklemek ve tekrar tekrar aynı noktalara dönmek anlamını yitiriyor gibi hissedilebilir. Bununla birlikte, hızın ve hazır çözümlerin karşısına romantik bir yavaşlık koymaz; aksine, hızın her şeyin ölçütü haline gelmesine itiraz eder. Hızlı rahatlamanın mümkün olduğu bir dünyada, anlamın nereden geldiğini sormaya devam eder.

*Alıntı: Danielle Quinodoz - Dokunan Sözcükler